पशुपतिको वरपर अस्ताएको सूर्य
चर्केर ढल्न लागेको माटोले बनेको पर्खाल । त्यही पर्खालमा लामा सेता जरा देखाएर हाँसिरहेको छ गोदावरी फूल । नाममात्रको माटोको सहारामा हरियो लेउमाथि बाँचिरहेको छ जीवितताको सत्य । जीवनको अन्तिम सत्य मृत्युलाई पर्खेर । के मानिसको जस्तै प्राकृतिक फूलको पनि मृत्यु हुन्छ ? एक्कासी मनमा आएको यो प्रश्नले दिनदिनै जलिरहेको आर्यघाटको चितालाई संझाइदिन्छ ।
गला अवरुद्ध पारेर रोइरहेका आफन्तको आँसु जति बगेपनि मिसिन सक्दैन वागमतिको त्यो पवित्र जलमा । हिक्कहिक्क भएर रोकिन रोजेपनि रोकिदैन चलिरहेको धड्कन । बरु यो सत्यलाई भुल्नका लागि मात्र भएपनि धड्किरहनु पर्छ, यी मुटुहरूले नत्र त कसरी चल्छ र सृष्टिको रित ।

हावाको प्रवेगताका घुमेको धुवाँको मुस्लोमा को कुन जातको हो ? खोजि गरिदैँ छ । परालको नमिठो धुवाँ जस्तै यो रुढीगत प्रश्नले मनको अन्तरकुनाको सुसुप्त चेनतालाई एक्कासी जगाइदिन्छ । सपनाको रौनकतामा बिथोलिएको निन्द्रा जस्तै । पीडाले भरिएको मनले नाम ठेगाना र थर सम्झन्छ । संझिदैन जीवनका दुःख र पीडाका परिधीहरू ।
आफन्तहरू सिढिमा बसेर हेरिरन्छन् जलिरहेको चिता । अर्को लासको प्रतिक्षामा छिटो सिद्धाउनका लागि निरन्तर घिऊ थपिरहन्छ, लास जलाउने ठेक्का लिएको मान्छे । बेलाबेला ओल्टाइपल्टाइ पार्छ केही खोजेजस्तै गरेर लासमाथि । श्रद्धामा छरिएकाछन् सयपत्रीका फूल माला ।
अवकासको जीवन जस्तै बेवारिसे बनेका छन् लासलाई खरानी पारेका मुढाहरू । यत्रतत्र छरिएका छन् कञ्चन पानीलाई कालो पारेर । एक हुल बाँदर लासको नजिकमा राखिएका केरा र सुन्तलामा आँखा लगाइरहेका छन् । जीवनको महत्ता भुलेका केटाहरू खोज्दैछन् टिलो । यी सबै दृष्यले भन्छ मृत्यु केही पनि होइन । तर, भिजेका आँखामा अव स्मरण मात्र बाँकी छ । त्यो जीवनताको खरानी बगिसक्यो ।
पुलबाट रमिता छ मृत्युको संस्कार । सिढिमा बसेका छन् जीवनको बोध भएका जोगीहरू । उनीहरू कपाकप खाइरहेछन् कसैले दिएको पुरी र मटरको तरकारी । खिइँदै गएका चपाउने दाँतले काट्न नसकेका मैदाका रोटीहरू जीवन चलाउने संघर्ष मक्मक्याइ रहेकाछन् ।
पाइला ओछ्याएर बसेका छन् मौलो प्रतिबिम्व बोकेका माग्नेहरू । सिलावरको कचौरामा लागेको कालो कस र आँखाको सेतो चिप्रा दुबै हट्दैन होला यतै जल्ने आशा नहटेसम्मका लागि । तर त्यसलाई काँधमा बोक्ने कसले हो ? थाहा छैन रातको बास अनिश्चित भएजस्तै । मेहनतले कुँदिएका किनाराका चिसा ढुंगाले चिनेको ती अनुहारहरू आफन्तले चिन्न सक्दैनन् ।
ब्रम्हनालमा जो बसेपनि शान्त छ । अविर दूध जे पोखेपनि उसको शरीरमा अडिदैन । भिरोलो भएर बसेको ब्रम्हनालबाट पानी जस्तै बगेर नदीको प्रवाहमा मिसिन्छ सबै कुरा । तर आफन्तको यही अन्तिम विन्दु हो । यहाँबाट लास चितासम्म जान सक्छ । आफन्तको कोलाहल र अंकमाल पनि यहीसम्म हो ।
कलिले आधा शरीर देखाएपनि यिनीहरूको पीडा सुन्दैन । बिहानको घामले पोलिएको तालुमा चढाएको अविरको टोपीले आँखा बन्द छ । माथिबाट पानीको फोहोरा छर्किदा आँखा पिरो भए जस्तै आफै चिन्तामा रहेको ऊ सुन्दैन रोदन र क्रन्दन । उता लासको धुवाँ बग्दै गरेको समय जस्तै यता काटिदैछ कसैको शिर । आत्मसन्तुष्टि र वलिका लागि ।
चारैतिर मुख फर्काएर बसेपनि पशुपति नाथलाई बाहिर निस्कने अधिकार छैन । पण्डाले तामाको भाडोले छोपेर राखेको छ उनको अधिकार । यहि भएर होला सुन्दैनन् कसैको विलौना । पण्डाको मन्त्रोचारणमा फल, प्रसाद र जल लिनु भेटिमा उनीहरूको आँखा ठूलो बनाउनु भैरवको स्वभाव हो । ‘पैसामा महादेवको तीन नेत्र ।’ कथन त्यसै कहाँ बन्छ र ! यो अनुभवको महाभारत हो ।
पश्चिमबाट पूर्वतर्फ फर्केर बसेको साँढेले आफ्नै पुच्छरले शरीर थिचेर राखेको छ । तसर्थ कहिल्यै उठ्न सक्दैन । तर खुल्ला आँखाले महादेवको नियानिशाफ हेरिरहेको छ । चन्दन बेल्दा खिइएको चनौटोमा परेको खाल्डो जस्तै गहिरो आँखा पारेर । ऊ पनि देख्न सक्दैन मुल मन्दिरले छेकेको आर्यघाटको दृष्य ।
आहारामा रमाइरहेका परेवाहरू अन्नको बुर्की र चारो चिन्दैनन् । त्यै भएर झुम्मिएर खाइरहेका छन् । भालेको मकुरकमुर पनि उस्तै छ । भालेको आक्रमणमा डराएका पोथिहरू केही हातको दुरीमा भाग्छन् । भर्खर उड्ने अभ्यासमा लागेका बचेरा जस्तै । खरानीसँग साटिएको प्रतिष्ठाको ब्याग्रता भुलेर ।
संहारकर्ताको भुमिकामा रहेको बेला सृष्टि र स्थितिको भार भुलेका पशुपतिनाथ सबैको कल्याण गर्छन । हिजो राजसंस्थाको हरेक प्रतिवेदनको अन्त्यमा यस्तै विश्वास गरिन्थ्यो । अन्तिम राजाको रुपमा ज्ञानेन्द्रले पनि यही भनेका थिए । अहिले देश नयाँ संविधान अनुसार धर्म निरपेक्ष राष्ट्रमा रूपान्तरण भयो । पशुपतिनाथको शक्ति पनि कमजोर भयो । मन्दिरबाट तीन किलो सुन गायव भए जस्तै ।
पशुपतिको छाँया साँझको समयमा वागमतिमा पर्छ । बगिरहेको वागमति पशुपतिको छाया बोकेर बग्छ । पहिलो पुलको छेउमा आइपुग्दा हराउँछ यसको छाया पनि । त्यहीको अलितल मिसाएको ढलको पानीमा गएर मिसिन्छ सबै पवित्रताको अंश । त्यहाँ हेर्नेले हेर्न सकेपनि नाकले पिरो रागको गन्ध लिएका कारण मुखले थुक फ्याँक्छ । वैराग्य सायद यही हो र त हजारौंले जोगीको रूप धारण गर्छन ।
माथि डाँडामा बसेका गोरखनाथले हेर्न त चारै तिर हेर्छन । हरियो घाँसमा रमाउनु पर्ने मृगस्थलीका मृग बिस्कुटको स्वादमा रमाएकाले केही बोल्नैनन् । कहिलेकाहीँ संवाद हुँदो हो बौद्धनाथसँग पनि । शान्तिको दूत परेवालाई टाउकोमा बोकेर लुङ्दरले ढाकिएको हुँदा मेरो आँखा धमिलो भएको हो कि दृष्य छोपिएको हो भन्ने संकेत मात्र गर्छन ।
यहाँको रित यस्तै भएर होला, कुकुरले चिन्दैनन् बाँदरको गन्ध । नजिकबाट बाँदरको बटालिएन चलोस् वा शंखको एकोहोरो धुन कुनै प्रर्वाह छैन । भाङको नशाले लठ्ठिएको कुनै नामुद जोगी जस्तै शान्त छ वरपरको पर्यावरण । बेलाबेला चिहाएर हेर्छ गौरीघाट तिरबाट मुखमा लड्डु कोचिएको हनुमान ।
तुवाँलोले ढाँकेको जस्तै नदेखै झैं गरेर अपराधिलाई क्षमादान गरिरहेको सहरले बिहानको तेजिलो सूर्यको फूर्ति त हेर्छ तर सन्ध्यामा मलिन भएको सूर्यको अन्तर वेदनालाई देख्दैन । विश्व सम्पदा सूचीमा रहेको मन्दिर क्षेत्र, छायासँगै लोप हुँदै गएको सूर्यको ताप र जलिरहेको जीवनको सार सबै बराबर छ ।
आद्रताको परिभाषा र जीवनको सन्देश के हो ? यो खोजेर नापेर सकिदैन । मृत्युपछि मलामीको लस्कर, कमाएको पद पैसाले गन्न सकिदैन । शालिकमा रहेका आँखामा दृष्य नआएजस्तै त होला नि मृत्यु पछिको सम्बन्ध पनि । एउटा पर्खालमा उभिएको फूल, अस्ताउँदै गरेको घाममा देखिएको मन्दिरको छाया । धुवाँमा पुत्पुताइँरहेको मान्छे । सबै बराबर जीवनको पर्यान्तमा पनि ।
आँखा खोलेर पाएको दृष्यमा अन्तरमनको सुसेली घोलेर आफ्नो शरीरको भित्रि अंगलाई एक्सरे मेसिनले जस्तै गरेर हेर्न पाए । पश्चातापको भावमा जल्नुपर्ने थिएन । आत्म सन्तुष्टिको आगोले बनाएको खरानी त पानीमा घुलेर जान्छ तर समाजको आँखामा बसेको त्यो प्रतिछाया भत्किएको पर्खालमा रहेको गोदावरीको फूल र अस्ताउँदै गरेको सूर्यको रक्तिमता अमिट रहने छ । ती सालिकमा कोरिएको प्रतिबम्व जस्तै । जसको प्राण त हुँदैन । तरपनि सजिव जस्तै लागेर मनले हेरिरहने ।
जीवनको अन्त्य तीन घण्टाको लगातार आगोको संघर्षमा सकियो । अव कुनै नाम पहिचान बाँकी छैन । माटो विनाको पर्खालको गोदावरी झरेर भुइँमा उभिण्डो भएको छ । माटो झरेर नथामिएको बोट र जीवनको अस्तित्व सकिएको लाससँगै जल्नु वा मन्दिर जानुपर्ने बाध्यताको अन्त्य गरेर फर्किदाको अनुभूत सभ्यताको कसीमा जोखेर नासोको रूपमा सुम्पिन सकिदैन झैं हुनु आफैमा आत्मज्ञान हो । अरुसबै कुरा त प्रकृतिप्रदत्त हुन् । के बदल्ने चाहना राख्नु ।




फेसबुकबाट तपाईको प्रतिक्रिया