पशुपतिनाथको बछलेश्वरीमा त्रिशूल जात्रा
किन महत्त्वपूर्ण रहेको छ
काठमाडौं । आज असार २४ गते अपरान्ह ४ बजेदेखि पशुपतिनाथकाे बछलेश्वरीमा त्रिशूल जात्रा गरिदैछ। यसकाे अन्तिम तयारी भैसकेकाे छ। यो जात्रा कुनै काल्पनिक लोककथा वा परिकल्पनामा आधारित उत्सव होइन। नेपाल केवल एक भौगोलिक पहिचान मात्र होइन, यो आदिम कालदेखि नै तन्त्र र साधनाको एक अलौकिक केन्द्र अर्थात् तन्त्रभूमि हो। यहाँको माटो, संस्कृति र सम्पदा तन्त्रले सिर्जित छ। विशेष गरी काठमाडौँ उपत्यकाको नेवार समुदाय र पशुपति क्षेत्र आसपासको प्राचीन मानव बस्ती देवपतन (प्राचीन नाम: ग्वल वा सुवर्णपुर) को माटो, इतिहास र यहाँका मानिसहरूको जन्म, जीवनशैली एवं मरणसमेत तान्त्रिक विधि-विधानसँग गहिरो गरी जोडिएको छ। यहाँका हरेक व्यक्ति तन्त्रसँग सम्बन्धित छन् र तन्त्रकै नियममा आफ्नो जीवन चक्र सञ्चालन गर्छन्।
यसै तान्त्रिक शक्तिको सर्वोच्चता र दुईवटा ठोस ऐतिहासिक परिघटनाहरूलाई प्रमाणित गर्ने एक विशिष्ट पर्व हो— देवपतनको म चा ति जात्रा। यो जात्रा कुनै काल्पनिक लोककथा वा परिकल्पनामा आधारित उत्सव होइन, बरु देवपतनबासीहरूले आफ्नो अस्तित्व रक्षाका लागि गरेका वास्तविक परिघटनाहरूको व्यावहारिक निरन्तरता र एउटा महान् तान्त्रिकको पारिवारिक वियोगको जीवित दस्तावेज हो।
जामाचोका राक्षसहरूमाथि विजय र तन्त्रशक्तिको प्रदर्शन
१. सुवर्णपुर (ग्वल )को मानवीय संकट
इतिहासको एक कालखण्डमा देवपतन (सुवर्णपुर) क्षेत्रका बासिन्दाहरू ठूलो मानवीय सङ्कटबाट गुज्रिएका थिए। जामाचो (नागार्जुन) डाँडामा बसोबास गर्ने हिंसक भूत, प्रेत र राक्षसहरूले देवपतनका अबोध बालबालिकाहरूलाई चोरेर लाने, तिनीहरूको विभत्स हत्या गर्ने र भोजनका रूपमा प्रयोग गर्ने गर्दथे। यस आतङ्कले गर्दा सम्पूर्ण नगरबासी पीडित, त्रसित र आजित भइसकेका थिए। आफ्ना सन्ततिको रक्षा कसरी गर्ने भन्ने गम्भीर चिन्तामा नागरिकहरू डुबेका थिए।
तान्त्रिक शिरोमणि भूमि आचाजुको प्रतिशोध
राक्षसहरूको अत्याचार सीमाभन्दा बाहिर गएपछि देवपतनबासीहरूले यहाँस्थित प्रसिद्ध भुवनेश्वरी मन्दिरका पुजारी एवं तन्त्र विद्याका प्रचण्ड विद्वान भूमि आचाजु (बन्धुदत्त आचाजु) समक्ष गुहार मागे। तन्त्र ज्ञानमा निपुर्ण र पराक्रमी आचाजुले लोककल्याणका लागि एक कठोर कदम चाले। उनले आफ्नो अलौकिक तन्त्रशक्तिको बलमा तिनै जामाचोका राक्षसका बच्चाहरूलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिए र प्रतिशोध एवं कठोर चेतावनीस्वरूप ती राक्षसका बच्चाहरूलाई भाला मा उनेर सिफल डाँडामा प्रदर्शन गराइदिए। रथमा रुखका हाँगाबिँगाहरूमा ती राक्षसका बच्चाहरूका कपडाहरू झुन्ड्याएर, “यी तिमीहरूकै बच्चाहरू हुन्” भनी स्पष्ट रूपमा इङ्गित गरियो। आफ्ना बच्चाहरूको त्यो हविगत र देवपतनबासीहरूको तान्त्रिक सामर्थ्य देखेपछि जामाचोका भूत-प्रेतहरू नराम्ररी तर्सिए र त्यसपछि उनीहरूले देवपतनका बालबालिकाहरूलाई दुःख दिने कार्य पूर्ण रूपमा छोडे।
जात्राको निरन्तरता र सांस्कृतिक क्षयीकरण
हरेक वर्ष असार कृष्ण भलभल अष्टमीका दिन मनाइने म चा ति जात्रा मूलतः त्यही वास्तविक विजयको उत्सव र तान्त्रिक शक्ति प्रदर्शन हो। अदृश्य नकारात्मक ऊर्जाहरूलाई देवपतनबासीको शक्ति स्मरण गराउन यो जात्रा गरिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा देवपतनका नौवटा फरक-फरक टोलबाट नौवटा रथ (खट) मा बच्चाहरूलाई भालाले उनेर जात्रा निकाल्ने भव्य परम्परा थियो। तर, समयको परिवर्तन, तान्त्रिक स्रोतसाधनको अभाव र उचित संरक्षण हुन नसक्दा छवटा रथहरू निकाल्ने परम्परा पूर्ण रूपमा लोप भइसकेको छ।




फेसबुकबाट तपाईको प्रतिक्रिया